30 Aralık 2026. AB'nin Ormansızlaşmanın Önlenmesi Tüzüğü (EUDR, (AB) 2023/1115 sayılı Tüzük), iki kez ertelendikten sonra büyük ve orta ölçekli işletmeciler için bu tarihte uygulanmaya başlıyor (Avrupa Komisyonu, DG ENV, erişim 2 Kasım 2026). Planlanan yayın tarihi itibarıyla geriye yaklaşık sekiz hafta kalıyor.
AB'deki müşteriniz "coğrafi konum", "DDS referans numarası" ya da "özen yükümlülüğü" konulu bir form gönderdiyse yalnız değilsiniz. EUDR üzerine yazılanların çoğu AB'deki ithalatçıya sesleniyor. Bu yazı ise masanın öbür tarafına, yani belgeyi hazırlaması gereken Türk ihracatçıya, fason üreticiye ve tedarik zinciri yöneticisine odaklanıyor ve sektörler arası bir bakış sunuyor. Yalnızca ahşap ve mobilya ile ilgileniyorsanız ahşap ve mobilya ihracatçıları için EUDR kontrol listemize bakabilirsiniz.
30 Aralık 2026'da ne değişiyor, kimin 30 Haziran 2027'ye kadar süresi var?
Avrupa Komisyonu'nun EUDR sayfasında 2 Kasım 2026 itibarıyla yer alan uygulama tarihleri şöyle (Avrupa Komisyonu, DG ENV, erişim 2 Kasım 2026):
- Büyük ve orta ölçekli işletmeciler: 30 Aralık 2026
- Mikro ve küçük işletmeciler: 30 Haziran 2027
- Hâlihazırda AB Kereste Tüzüğü (EUTR) kapsamındaki mikro ve küçük işletmeciler: 30 Aralık 2026
Bu takvim iki değişikliğin sonucu. İlkinde, 19 Aralık 2024 tarihli (AB) 2024/3234 sayılı Tüzük, Aralık 2024'teki ilk başlangıç tarihini bir yıl erteledi (EUR-Lex). İkincisi, 19 Aralık 2025 tarihli (AB) 2025/2650 sayılı Tüzük 23 Aralık 2025'te AB Resmî Gazetesi'nde yayımlandı ve 26 Aralık 2025'te yürürlüğe girdi (Avrupa Komisyonu, DG ENV bülteni, Aralık 2025).
Pratikteki sonucu şu: AB'deki alıcınız büyük ya da orta ölçekliyse, 30 Aralık 2026'da piyasaya sürdüğü ürünlerin uyumlu olduğunu gösterebilmek zorunda. Dolayısıyla sizden veri talebi bu tarihten epey önce gelecek.
Hangi ihracat kalemleri kapsamda? Ticari ad değil, GTİP/KN kodu belirler
EUDR yedi emtiayı kapsıyor: sığır, kakao, kahve, palmiye yağı, kauçuk, soya ve ahşap; ayrıca çikolata, lastik, kâğıt ve mobilya gibi bunlardan türetilen ürünler (Avrupa Komisyonu, DG ENV, erişim 2 Kasım 2026). Kapsamı ürünün kataloğunuzdaki adı değil, Tüzüğün Ek I'indeki Kombine Nomenklatür (KN) kodları belirliyor ((AB) 2023/1115, (AB) 2026/2102 sayılı Yetki Devrine Dayanan Tüzük ile değiştirilmiş Ek I, AB Resmî Gazetesi 17 Eylül 2026).
AB'ye gönderdiğiniz her ürün satırını GTİP'i üzerinden Ek I ile karşılaştırın. Türkiye için tipik kalemler: biçilmiş kereste, levha, selüloz, kâğıt ve basılı ürünler, ahşap mobilya, lastik ve diğer doğal kauçuk ürünleri, işlenmiş kakao ve kahve. Sığır derisi ve işlenmiş deri artık listede değil (aşağıya bakın).
Kim neyi beyan eder: işletmeci, alt işletmeci, tüccar
Tüzük özen yükümlülüğünü (due diligence), ilgili ürünü AB piyasasına ilk kez arz eden ya da AB'den ihraç eden işletmeciye yüklüyor. İşletmeci, Komisyon'un 4 Aralık 2024'te devreye aldığı AB Bilgi Sistemi'nde bir özen yükümlülüğü beyanı (DDS) sunuyor (Avrupa Komisyonu, DG ENV, erişim 2 Kasım 2026).
Türk ihracatının çoğunda işletmeci AB'deki ithalatçıdır ve DDS'yi o verir. Sizin göreviniz ona gereken veriyi sağlamaktır. Üç noktaya dikkat etmek gerekiyor:
- Şirketiniz ya da grubunuzdaki bir AB şirketi malı AB piyasasına kendisi arz ediyorsa, işletmeci yükümlülükleri doğrudan size düşebilir.
- AB dışında yerleşik bir şirket ürünü AB piyasasına arz ettiğinde, ürünü AB'de piyasada bulunduran ilk AB yerleşik kişi işletmeci sayılır ((AB) 2023/1115, Madde 7).
- 19 Aralık 2025 tarihli (AB) 2025/2650 sayılı Tüzük yeni bir "alt işletmeci" (downstream operator) kategorisi getirdi. Alt işletmeciler ve tüccarlar artık özen yükümlülüğü beyanı vermiyor; zincirdeki ilk alt işletmeci ya da tüccar DDS referans numaralarını toplayıp saklamakla yükümlü ((AB) 2025/2650, gerekçe 4-5).
Bunun Türk ihracatçı için pratik anlamı şu: AB'de malınızı alan ve işleyen her firma ayrı ayrı sizden veri istemeyecek; veriyi esas olarak ilk işletmeci, yani çoğunlukla doğrudan müşteriniz isteyecek. Ancak o müşteri kendi beyanının arkasında durabilmek için sizden eksiksiz ve tutarlı bir paket bekleyecek.
AB alıcınızın isteyeceği veri paketi
(AB) 2023/1115'e göre bir ürün ancak ormansızlaşmaya yol açmamışsa, üretildiği ülkenin mevzuatına uygun üretilmişse ve bir özen yükümlülüğü beyanı ile kapsanıyorsa AB piyasasına arz edilebilir (Madde 3). "Ormansızlaşmaya yol açmamış" tanımında kesim tarihi 31 Aralık 2020'dir (Madde 2). Alıcınızın şunları istemesini bekleyin:
- Ürün bilgisi: tanım, KN/GTİP kodu, miktar ve üretim ülkesi.
- Tüm üretim parsellerinin coğrafi konumu: nokta ya da büyük parsellerde poligon olarak (Madde 9). Koordinatlar en az altı ondalık basamaklı olmalı; sığır dışındaki emtialarda dört hektarı aşan parseller için sınırı tarif eden poligon gerekiyor.
- 31 Aralık 2020'den sonra ormansızlaşma olmadığına dair kanıt: örneğin parsellerin uydu verisiyle kontrolü.
- Yasallık kanıtı: arazi kullanım hakkı, orman ve çevre mevzuatı, iş ve vergi mevzuatı gibi üretim ülkesi kurallarına uyumu gösteren belgeler.
- Tedarik zinciri bilgisi: tedarikçilerinizin ve sattığınız müşterilerin unvan ve adresleri.
- DDS referans numarası: zincirde daha önce beyan verilmişse alıcı ona atıf yapabilmeli. İşletmeciler DDS referans numaralarını veya beyan tanımlayıcılarını zincirin aşağısına iletmek zorunda ((AB) 2025/2650 ile değişik Madde 4(7)). Gümrükte ise serbest dolaşıma giriş ya da ihracat öncesinde DDS referans numarası veya beyan tanımlayıcısı gümrük idaresine sunulmalı; bunu kural olarak gümrük beyannamesini veren kişi yapar (değişik Madde 26(4)). Bu yüzden referans numarası, fatura ve menşe belgeleriyle birlikte sevkiyat dosyasının parçası olmalı.
Zor olan formu doldurmak değil; kontrolünüzde olmayan bir zincirin başındaki parselin koordinatını elde etmek.
Türkiye için sektör notları
- Ahşap, selüloz ve kâğıt: Türkiye'de kullanılan kereste, selüloz ve kağıdın önemli bir kısmı ithal. Coğrafi konum yurt dışındaki orman tedarikçisinden gelmek zorunda. Her girdi partisinin kaynağını haritalayın. Ayrıntı için ahşap ve mobilya kontrol listesi.
- Deri: sığır ham derisi, derisi ve işlenmiş derisi (ex 4101, 4104, 4107), 18 Eylül 2026'dan beri yürürlükte olan (AB) 2026/2102 sayılı Yetki Devrine Dayanan Tüzük ile Ek I'den çıkarıldı. Canlı sığır ve et gibi kalan sığır kodlarını sekiz haneli düzeyde kontrol edin.
- Kauçuk ve lastik: doğal kauçuk ithal, çoğunlukla Güneydoğu Asya'dan. Lastikler kapsamda kalıyor; bazı teknik kauçuk kodları (kayışlar, ex 4016) Eylül 2026'da çıkarıldı ((AB) 2026/2102). Her kodu tek tek kontrol edin.
- Kakao ve kahve işleyenler: çikolata üreticileri ve kavurucular her menşe için parsel verisine ihtiyaç duyar. Aşağıdaki Aralık 2027 genişlemesine de bakın.
Aralık 2025 değişikliği neyi sadeleştirdi, neyi değiştirmedi?
(AB) 2025/2650 metnine göre ihracatçıyı en çok ilgilendiren üç nokta var:
- Alt işletmeci ve tüccarlar beyan vermiyor. Yük, zincirin başındaki işletmecide ve ilk alt halkada toplanıyor.
- Mikro veya küçük birincil işletmeci. Düşük riskli olarak sınıflandırılmış bir ülkede yerleşik olup kendi yetiştirdiği, hasat ettiği ya da beslediği ürünü piyasaya arz eden mikro veya küçük işletmeler, her sevkiyat için DDS yerine tek seferlik basitleştirilmiş beyan veriyor ve bir beyan tanımlayıcısı alıyor. AB içi ve dışı işletmeciler bu tanıma girebiliyor (gerekçe 6). Türkiye düşük riskli olarak sınıflandırıldı ((AB) 2025/1093 sayılı Uygulama Tüzüğü). Bu, basitleştirilmiş özen yükümlülüğünü yalnızca Türkiye'de üretilen emtialar için mümkün kılıyor; Türkiye'de işlenen ithal kereste, selüloz ya da kauçuk için değil.
- Küçük işletme tarihi. 30 Haziran 2027, 31 Aralık 2024 itibarıyla mikro veya küçük işletme olarak kurulmuş olanlara uygulanıyor; EUTR kapsamındaki ürünler bu ertelemeden yararlanmıyor ve 30 Aralık 2026'ya tabi (değişik Madde 38(3)).
AB alıcınızla yapmanız gereken konuşma
Tüzük işletmeciye, ürünü piyasaya arz etmeden önce bilgi toplama, riski değerlendirme ve gerekirse riski azaltma adımlarından oluşan bir özen yükümlülüğü getiriyor ((AB) 2023/1115, Madde 8). Müşteriniz bu adımların hepsini sizin verdiğiniz bilgiye dayandıracak. Bu yüzden konuşmayı ondan gelecek formu beklemeden siz başlatın:
- Format: Kendi portalı mı, Excel şablonu mu, GeoJSON dosyası mı? Koordinatları hangi biçimde istiyor?
- Parti eşleştirmesi: Konum verisini sevkiyat, sipariş ya da yıllık bazda mı bekliyor? Farklı menşeli girdilerin aynı partide karıştığı ürünlerde tüm olası parselleri mi istiyor?
- Gizlilik: Tedarikçi adlarınız ve parsel verileriniz ticari değer taşıyor. Paylaşılan verinin yalnızca uyum amacıyla kullanılacağını sözleşmeye yazdırın.
- Sorumluluk: Veride hata çıkarsa ne olacağını, sözleşmedeki garanti ve tazmin maddelerini birlikte gözden geçirin.
30 Aralık 2027'den itibaren yeni kapsam
(AB) 2026/2102 sayılı Komisyon Yetki Devrine Dayanan Tüzüğü, aralarında çözünür (hazır) kahve, bazı palmiye yağı türevleri ve dondurulmuş sığır dilinin bulunduğu yeni ürünleri 30 Aralık 2027'den itibaren EUDR kapsamına alıyor (Avrupa Komisyonu, DG ENV, erişim 2 Kasım 2026). Kapsam dışında olduğunu düşünen gıda ihracatçıları GTİP'lerini bu tüzükle yeniden kontrol etmeli.
Sekiz haftalık eylem listesi
- 1. hafta: AB'ye giden her ürün satırını GTİP ile eşleyin, Ek I ile karşılaştırın.
- 1-2. hafta: her AB alıcınıza yazılı olarak hangi formatı istediğini sorun: kendi portalı mı, tablo mu, DDS referansı mı?
- 2-4. hafta: tedarikçilerden parsel koordinatı ve yasallık belgelerini toplayın; eksikleri tedarikçi bazında işaretleyin.
- 3-6. hafta: parsellerin 31 Aralık 2020 kesim tarihine göre kontrolünü yaptırın ya da kimin yapacağını netleştirin.
- 5-8. hafta: her sevkiyatı parsel ve belgelerine bağlayan, parti bazlı ve tekrarlanabilir bir dosya kurun.
- Sürekli: Komisyon sayfasını takip edin; tarihleri en son 2 Kasım 2026'da kontrol ettik.
İlgili tarihler için AB mevzuat takvimimize, tedarikçi verisini nasıl düzenlediğimiz için tedarikçi sürdürülebilirlik verisi sayfasına bakabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Özen yükümlülüğü beyanını (DDS) Türk ihracatçı mı verir?
Genellikle hayır. AB dışındaki bir şirket malı AB piyasasına arz ettiğinde, ürünü piyasada bulunduran ilk AB yerleşik kişi işletmeci sayılır ((AB) 2023/1115, Madde 7) ve DDS'yi AB Bilgi Sistemi'nde o verir. Sizin işiniz, veriyi eksiksiz sağlamak.
FSC veya PEFC sertifikası yeterli mi?
Öyle varsaymayın. Tüzük coğrafi konum, 31 Aralık 2020'ye göre ormansızlaşma kontrolü ve yasallık kanıtı istiyor (Madde 2, 3, 9). Tüzüğe göre sertifikasyon ya da üçüncü taraf doğrulamalı sistemler risk değerlendirmesinde kullanılabilir, ancak işletmecinin özen yükümlülüğü sorumluluğunun yerine geçmez ((AB) 2023/1115, gerekçe 52).
30 Aralık 2026'dan önce sipariş edilen mallar muaf mı?
Otomatik olarak değil. Belirleyici olan malın AB piyasasına arz edildiği tarih. Özel bir geçiş hükmü var: 29 Haziran 2023'ten önce üretilip 30 Aralık 2026'dan itibaren piyasaya arz edilen kereste ve kereste ürünleri 31 Aralık 2029'a kadar AB Kereste Tüzüğü'ne tabi kalıyor (değişik Madde 37).
Nerede durduğunuzdan emin değil misiniz? EUDR hazırlık testini yapın ya da bir EUDR izlenebilirlik değerlendirmesi planlayın.
Kaynaklar
- Avrupa Komisyonu, DG ENV, "Regulation on Deforestation-free products" (erişim 2 Kasım 2026)
- Avrupa Komisyonu, DG ENV bülteni, (AB) 2025/2650 yayımı (Aralık 2025; yürürlük 26 Aralık 2025)
- (AB) 2023/1115, (AB) 2024/3234, (AB) 2025/2650, (AB) 2026/2102 sayılı tüzükler, EUR-Lex
- (AB) 2023/1115 ve (AB) 2025/2650 metinleri EUR-Lex'ten 2 Kasım 2026'da okundu.
Tarihler ve kaynaklar en son 2 Kasım 2026 tarihinde kontrol edildi. Genel bilgidir, hukuki görüş değildir.